Hommage aan Milton Friedman (1912 -
2006)
Spraakmakend
apostel van de vrije markt
Hij
beïnvloedde Reagan, Thatcher en Pinochet. In de Amerikaanse
econoom
Milton Friedman kende de vrijemarkteconomie haar grootste
voorvechter. Door redacteur Cees
Banning (nrc.nl )
De
Amerikaanse president Ronald Reagan las zelden een boek, maar Free
to Choose lag – zo wil de overlevering – kapotgelezen op zijn
nachtkast. De gisteren op 94-jarige overleden econoom Milton Friedman
schreef het in 1980 samen met zijn vrouw Rose. Het boek werd een
internationale bestseller en de gelijknamige televisieserie trok
wereldwijd een miljoenenpubliek. Milton Friedman, profeet van het
vrijemarktdenken, kon zijn geluk niet op toen hij hoorde dat
de
tv-documentaire "free to Choose" zelfs
totalitaire staten werd binnengesmokkeld.
Friedman, die in 1976 de Nobelprijs voor de economie won, had grote
invloed op het beleid van Reagan (1981-1989), de Britse premier
Margaret Thatcher (1979-1990) en de Chileense dictator Augusto Pinochet
(1973-1990).
Friedmans
ideeën gaan uit van een sterk vertrouwen in de werking van het
marktmechanisme. De overheid moet zo min mogelijk ingrijpen in het
economische proces. Friedman erkent dat vrije markten niet perfect
zijn, maar volgens hem leveren imperfecte markten betere resultaten op
dan het handelen van bureaucraten.
In zijn
Capitalism
and Freedom (1962)
beschrijft hij zijn opvattingen
over economisch beleid. De boodschap vond, door de tijdgeest van de
jaren zestig en zeventig, weinig weerklank. Aan de vooravond van de
‘Reagan-revolutie', publiceerde hij de gepopulariseerde versie van dit
magnum opus onder de titel Free to Choose.
Friedman maakte naam als theoreticus van het monetarisme (only money
matters). Deze
theorie verklaart inflatie, werkloosheid en betalingsbalanstekorten uit
storingen in het geldwezen. Het monetarisme is een repliek op de
keynesiaanse school, die meer let op de bestedingen, niet zozeer op
geldschepping. In 1956 kwam Friedman, als belangrijkste representant
van de zogenoemde Chicago-school, met een goed gefundeerde neoklassieke
reactie op de dominantie van de keynesiaanse theorieën. Samen met
Edmund Phelps heeft hij het
keynesiaan
s
denken gesloopt, was de reactie
een maand geleden toen Phelps de Nobelprijs voor economie kreeg.
Milton Friedman werd op 31 juli 1912 geboren in New York, zijn ouders
waren joods-Hongaarse migranten uit Beregszász (nu
Oekraïne). In 1933 studeerde hij af als econoom aan de
Universiteit van Chicago en in 1946 benoemd als hoogleraar aan dit
conservatief bolwerk.
Friedman was een controversieel econoom.
Zijn ideeën vonden
weerklank bij de Chileense dictator Pinochet, onder wiens bewind ruim
drieduizend politieke tegenstanders werden vermoord. In de jaren
zeventig bezocht Friedman frequent Chili, wat felle kritiek uitlokte.
„Ik heb er openbare lezingen gegeven. Maar ik heb nooit iets van de
Chileense regering betaald gekregen. Hetzelfde heb ik ook in
communistisch China gedaan", zei hij in 1993 in een vraaggesprek met
NRC Handelsblad. Wat hem motiveerde? „Vrije markten maken vrije
mensen."
Toen Friedman in 1976 de Nobelprijs voor de economie kreeg, wegens zijn
verdiensten op het terrein van de monetaire theorie, ontlokte dat veel
maatschappelijk verzet. Twee jaar eerder had zijn inspirator, de
Oostenrijkse econoom Friedrich von Hayek (1899-1992), de prijs in
ontvangst genomen. Op de bekroning van Friedman volgde de doorbraak van
de Chicago-school.
Een van de meest invloedrijke economen van de afgelopen eeuw stierf aan
een hartaanval in San Francisco.
?
